معرفی هوش مصنوعی‌هایی که در زمان قطعی اینترنت بین‌الملل کار می‌کنند [بهمن 1404]

قطع شدن اینترنت بین‌الملل یا اختلالات گسترده در شبکه جهانی، دیگر برای کاربران ایرانی یک اتفاق غیرمنتظره نیست؛ اما در عصر حاضر که هوش مصنوعی با تاروپود فعالیت‌های حرفه‌ای، تحصیلی و روزمره گره خورده، این محدودیت‌ها خسارات جبران‌ناپذیری به بهره‌وری و سرعت پیشرفت پروژه‌ها وارد می‌کند. ابزارهایی که تا چند سال پیش صرفاً جنبه سرگرمی داشتند، حالا به بازوهای اصلی برنامه‌نویسان، محتواسازان و پژوهشگران تبدیل شده‌اند و دسترسی نداشتن به آن‌ها، عملاً به معنای توقف بخش بزرگی از فعالیت‌های مدرن است.

بسیاری از سرویس‌های پیشرو هوش مصنوعی در جهان مثل محصولات شرکت‌های OpenAI، گوگل و آنتروپیک، به دلیل وابستگی مستقیم به سرورهای خارجی، بلافاصله پس از محدود شدن دسترسی به شبکه جهانی از کار می‌افتند. این وضعیت، کاربران را در بن‌بستی قرار می‌دهد که نه تنها ارتباطشان با دنیا قطع می‌شود، بلکه از دسترسی به ابزارهای هوشمند کارشان نیز محروم می‌مانند. با این حال، در میان این آشفتگی زیرساختی، برخی پلتفرم‌ها به دلیل میزبانی بر بستر شبکه ملی اطلاعات یا استفاده از زیرساخت‌های واسط داخلی، همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهند.

در این مقاله با مجله یوپ شاپ، به معرفی سرویس‌هایی می‌پردازیم که در زمان قطعی اینترنت بین‌الملل همچنان در دسترس هستند. هدف این است که در شرایطی که دسترسی به اینترنت آزاد با چالش‌های جدی روبروست، بدانید کدام ابزارها می‌توانند بخشی از نیازهای پردازشی و هوشمند شما را برطرف کنند تا چرخ فعالیت‌هایتان به طور کامل متوقف نشود. همراه ما باشید!

چرا برخی از سرویس‌های هوش مصنوعی در زمان قطعی کار می‌کنند؟

پایداری نصفه‌ نیمه برخی از این ابزارها در روزهایی که دسترسی به دنیای خارج قطع می‌شود، به هیچ وجه به معنای عبور از سد محدودیت‌ها نیست؛ بلکه بیشتر شبیه به زندگی در یک محیط قرنطینه شده است که در آن فقط «صدای داخلی» شنیده می‌شود. وقتی اینترنت بین‌الملل از مدار خارج می‌گردد، عملاً ارتباط تمام آی‌پی‌های (IP) داخل کشور با سرورهای خارجی قطع می‌شود. در این میان، تنها سرویس‌هایی زنده می‌مانند که بر بستر «شبکه ملی اطلاعات» تعریف شده باشند.

این موضوع را می‌توان از دو منظر فنی که هر کدام چالش‌ها و ضعف‌های خاص خود را دارند بررسی کرد:

1. میزبانی داخلی و مدل‌های بومی؛ راهکاری در محدودیت:
   برخی شرکت‌ها مدل‌های زبانی را به طور کامل بر روی سرورهای داخل کشور مستقر کرده‌اند. این یعنی زمانی که شما یک سوال از هوش مصنوعی می‌پرسید، داده‌های شما از مرزهای کشور خارج نمی‌شود و در دیتاسنترهای داخلی پردازش می‌گردد. اگرچه این موضوع باعث می‌شود در زمان قطعی اینترنت هم سرویس در دسترس باشد، اما نباید فراموش کرد که به دلیل تحریم‌های سخت‌افزاری و دسترسی نداشتن به پردازنده‌های فوق‌سریع جهانی، این مدل‌ها اغلب از نظر هوش و دقت، فرسنگ‌ها با استانداردهای جهانی فاصله دارند. در واقع کاربر ناچار است بین «دسترسی به یک ابزار ضعیف‌تر» و «قطع بودن کامل»، اولی را انتخاب کند.
2. پلتفرم‌های واسط و بازنشر API:
   بسیاری از سایت‌های داخلی که سرویس‌هایی مثل ChatGPT را ارائه می‌دهند، در حقیقت یک پل ارتباطی هستند. آن‌ها درخواست شما را با اینترنت داخلی دریافت کرده و از طریق خطوط اختصاصی یا اینترانت‌های خاصی که معمولاً از محدودیت‌های عمومی مصون می‌مانند، به سرورهای اصلی در خارج از کشور می‌رسند. این یعنی پایداری این ابزارها صددرصدی نیست و کاملاً به این بستگی دارد که آیا آن راه باریک اتصال به شبکه جهانی برای سرورهای این شرکت‌ها باز بماند یا خیر.

در واقع، کار کردن این ابزارها در زمان قطعی، بیش از آنکه یک دستاورد باشد، نشان‌دهنده تلاشی سخت و پرهزینه برای حفظ بقای دیجیتال در شرایطی است که ابتدایی‌ترین حق یک متخصص، یعنی «دسترسی آزاد به ابزار جهانی»، از او سلب شده است.

معرفی پلتفرم‌های هوش مصنوعی در دسترس در زمان قطعی اینترنت

با توجه به محدودیت‌های زیرساختی، شناسایی ابزارهایی که در زمان اختلالات گسترده همچنان پاسخگو هستند، برای متخصصان حیاتی است. بر اساس گزارش‌های فنی و عملکرد این سرویس‌ها در بحران‌های اخیر، پلتفرم‌های زیر بیشترین سطح پایداری را روی شبکه داخلی دارند:

پلتفرم زیگورات (Ziggurat)

زیگورات به عنوان یکی از شاخص‌ترین پلتفرم‌های هوش مصنوعی در ایران شناخته می‌شود که در زمان قطعی اینترنت بین‌الملل، دسترسی کاربران به مدل‌های سطح اول جهانی را حفظ می‌کند. این سرویس با میزبانی در دیتاسنترهای داخلی، امکان استفاده از ChatGPT و Claude را فراهم کرده است. نکته مهم در مورد زیگورات این است که علاوه بر چت‌بات، ابزارهای تصویرسازی و تحلیل متن را نیز در یک پکیج واحد ارائه می‌دهد. پایداری این سرویس مدیون زیرساخت‌های ابری داخلی است که باعث می‌شود حتی بدون فیلترشکن و با اینترنت ملی، درخواست‌های کاربران پردازش شود؛ هرچند همواره ریسک قطع شدن ارتباط واسط میان دیتاسنترهای داخلی و سرورهای مادر در خارج وجود دارد.

هوش مصنوعی شهاب (پلتفرم پارت)

در میان مدل‌های کاملاً بومی، شهاب جدی‌ترین تلاش برای ساخت یک مدل زبانی بزرگ (LLM) در داخل کشور است. این مدل که توسط مرکز تحقیقات هوش مصنوعی پارت توسعه یافته، بر پایه دانش کاملاً بومی و دیتابیس‌های فارسی آموزش دیده است. مزیت اصلی شهاب در زمان قطعی مطلق اینترنت است؛ چرا که به دلیل استقلال کامل از سرورهای خارجی، تحت هیچ شرایطی از دسترس خارج نمی‌شود. البته باید پذیرفت که هوش تحلیلی آن در مقایسه با مدل‌های جهانی محدودتر است و بیشتر برای پردازش‌های متنی، خلاصه‌سازی و پاسخ به سوالات عمومی در محیط فارسی کاربرد دارد.

پلتفرم هوش مصنوعی آوا (Ava)

برای کاربرانی که با داده‌های صوتی سر و کار دارند، آوا یک راهکار تخصصی و پایدار است. این سرویس که بر پردازش گفتار تمرکز دارد، خدماتی نظیر تبدیل متن به گفتار (TTS) و تبدیل گفتار به متن (ASR) را با کیفیت قابل قبولی ارائه می‌دهد. از آنجا که پردازش‌های سنگین صوتی آوا بر روی زیرساخت‌های شبکه ملی اطلاعات انجام می‌شود، در زمان شلوغی شبکه یا قطعی اینترنت جهانی، دچار افت سرعت نمی‌شود و به عنوان یک ابزار استراتژیک برای محتواسازان و تیم‌های پشتیبانی عمل می‌کند.

پلتفرم هوش مصنوعی همای (Homaie)

سرویس همای نیز از دیگر پلتفرم‌های واسطی است که دسترسی به مدل‌های جهانی را تسهیل می‌کند. این پلتفرم با تمرکز بر ارائه رابط کاربری ساده برای کاربران ایرانی، سعی کرده است حتی در زمان اختلالات شدید، دسترسی به APIهای معتبر را از طریق سرورهای داخلی ممکن سازد. همای معمولاً در لیست سرویس‌هایی قرار می‌گیرد که کاربران برای دور زدن محدودیت‌های آی‌پی و عدم دسترسی به اینترنت جهانی به آن پناه می‌برند.

ابزارهای تولید تصویر بومی

در حوزه گرافیک و تصویرسازی، سایت‌هایی نظیر الفبا یا نسخه‌های بازنشر شده مدل‌های Stable Diffusion روی دیتاسنترهای داخلی، اجازه می‌دهند که فرآیند متن به تصویر همچنان ادامه یابد. این ابزارها اگرچه به پای میدجرنی (Midjourney) نمی‌رسند، اما به دلیل پردازش محلی روی گرافیک‌های (GPU) داخلی، در زمان قطع ارتباط با خارج، همچنان قادر به خلق آثار بصری هستند.

چالش‌ها و واقعیت‌های تلخ؛ ضربه به بدنه نحیف اقتصاد دیجیتال

استفاده از سرویس‌های هوش مصنوعی داخلی یا واسط در زمان قطعی اینترنت، فراتر از یک تغییر ساده در ابزار کار، روایتگر یک فاجعه اقتصادی و حرفه‌ای است. باید بپذیریم که این شرایط به معنای عقب‌گرد سالانه و نابودی دستاوردهای متخصصانی است که با خون‌دل کسب‌وکار خود را بنا کرده‌اند.

1. کارایی پایین و خروجی‌های غیرقابل اعتماد: باید صادقانه گفت که هوش مصنوعی‌های کاملاً بومی، به دلیل دسترسی نداشتن به زیرساخت‌های سخت‌افزاری تراز اول جهان و دیتابیس‌های عظیم بین‌المللی، بسیار ضعیف عمل می‌کنند. این ابزارها در بسیاری از موارد حتی در پاسخ به سوالات ساده، دچار اشتباه می‌شوند؛ برای مثال تاریخ‌ها را اشتباه می‌گویند، در حل مسائل منطقی ناتوان هستند و خروجی‌هایی تحویل می‌دهند که عملاً برای یک پروژه حرفه‌ای غیرقابل استفاده است. تکیه بر این ابزارها در کارهای حساس، می‌تواند منجر به خسارات علمی و فنی سنگینی شود.

2. نابودی کسب‌وکارهای نوپا و خانگی: هزاران کسب‌وکار کوچک و استارتاپ که فرآیندهای خود را بر پایه اتوماسیون هوشمند و ابزارهای جهانی چیده بودند، با هر بار قطعی، ضربات جبران‌ناپذیری می‌خورند. وقتی دسترسی به مدل‌های تحلیلی و مدیریتی هوش مصنوعی قطع می‌شود، این مجموعه‌ها نه تنها مزیت رقابتی خود را در بازار جهانی از دست می‌دهند، بلکه حتی در مدیریت داخلی خود نیز فلج می‌شوند. بسیاری از این بیزنس‌ها به دلیل عدم توانایی در پاسخگویی به مشتریان یا توقف تولید محتوا و خدمات، عملاً به مرز فروپاشی رسیده یا تعطیل شده‌اند.
3. بیکاری و تعدیل گسترده نیروهای متخصص: بخش بزرگی از برنامه نویسان، تولیدکنندگان محتوا و تحلیلگران داده در ایران، هوش مصنوعی را به عنوان همکار اصلی خود پذیرفته‌اند. قطعی اینترنت بین‌الملل به معنای توقف کار این افراد است. شرکت‌ها در مواجهه با این بی‌ثباتی، ترجیح می‌دهند پروژه‌های خود را متوقف کرده یا از خیر استخدام نیروهای متخصص بگذرند. 
4. انزوای علمی و امنیتی: در زمان قطعی، دیتابیس‌های ما عملاً به جزیره‌ای تنها تبدیل می‌شوند که از جریان دانش روز دنیا بی‌خبر است. از سوی دیگر، انتقال داده‌های حساس به سرورهای واسط که نظارت شفافی بر آن‌ها وجود ندارد، ریسک‌های امنیتی بزرگی را به کاربران تحمیل می‌کند. 

ما در دورانی زندگی می‌کنیم که سرعت رشد تکنولوژی با ثانیه سنجیده می‌شود و هر دقیقه‌ی قطعی اینترنت، فاصله‌ی ما را با دنیای مدرن فرسنگ‌ها بیشتر می‌کند. امیدواریم روزی فرا برسد که تخصص و تلاش کاربران ایرانی، به جای صرف شدن برای دور زدن محدودیت‌ها، صرف نوآوری در سطح جهانی شود.

ممنون از اینکه تا انتها با مجله یوپ شاپ همراه بودید!